Zachodniopomorski Urząd Celno-Skarbowy w Szczecinie uznał w dwóch decyzjach, że dotacje z Funduszu Sprawiedliwości nie korzystają ze zwolnienia z CIT przysługującego dotacjom z budżetu państwa, a wydatki poniesione na dotowane projekty nie pomniejszają podstawy opodatkowania. Efekt: 19% podatku od całego przychodu związanego z dotacją z Funduszu Sprawiedliwości, do tego odsetki za zwłokę. Jeśli takie rozumowanie zostanie zastosowane wobec innych organizacji, problem może dotyczyć wielu innych beneficjentów Funduszu Sprawiedliwości.
W decyzjach z 17 lipca i 21 września 2026 r. Naczelnik Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie zabezpieczył przewidywane zobowiązania dwóch stowarzyszeń w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) za lata 2020–2021. W pierwszym przypadku chodzi o 999,6 tys. zł (621,6 tys. zł podatku i 378,1 tys. zł odsetek za zwłokę), w drugim – o 1,13 mln zł (693,7 tys. zł podatku i 435,2 tys. zł odsetek). Obie organizacje realizowały wówczas projekty finansowane z dotacji celowych Ministra Sprawiedliwości, udzielonych ze środków Funduszu Sprawiedliwości.
Dotacja z Funduszu to nie dotacja z budżetu
Ustawa o CIT zwalnia z podatku „dotacje otrzymane z budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego” (art. 17 ust. 1 pkt 47). Urząd przyznaje, że Fundusz Sprawiedliwości jest państwowym funduszem celowym, którym dysponuje Minister Sprawiedliwości. Uznaje jednak, że to nie wystarcza: przychody Funduszu „nie stanowią wyłącznie środki pochodzące z budżetu państwa”, lecz także m.in. nawiązki orzekane przez sądy. Wniosek urzędu: dotacje udzielone z Funduszu „nie podlegają zwolnieniu” na podstawie tego przepisu.
Warto odnotować, że urząd przywołuje w uzasadnieniach definicję dotacji z ustawy o finansach publicznych, która obejmuje także środki z państwowych funduszy celowych. Nie wyciąga z niej jednak wniosku, że dotacja z takiego funduszu mieści się w zwolnieniu z art. 17 ust. 1 pkt 47.
Logika urzędu może dotyczyć nie tylko Funduszu Sprawiedliwości. Urząd uznał, że dotacje z Funduszu nie korzystają ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 47 ustawy o CIT, bo choć Fundusz jest państwowym funduszem celowym, jego przychody nie pochodzą wyłącznie z budżetu państwa. Taki sam argument można by podnieść wobec dotacji z innych państwowych funduszy celowych, z których finansuje się organizacje pozarządowe. Należą do nich m.in. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej, Fundusz Promocji Kultury, Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych, Fundusz Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego oraz Krajowy Fundusz Szkoleniowy (Fundusz Pracy).
Cele dotowanych projektów a katalog z ustawy
Drugą drogą do zwolnienia jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT: zwalnia on dochody podatników, których celem statutowym jest m.in. działalność naukowa, oświatowa, kulturalna, sportowa, dobroczynność, ochrona zdrowia czy pomoc społeczna – ale tylko „w części przeznaczonej na te cele”. Urząd odczytuje go ściśle: zwolnienie jest warunkowe, wymaga tożsamości celu zapisanego w statucie z celem z ustawy i faktycznego wydatkowania dochodu na ten cel.
W obu sprawach urząd uznał, że działalność finansowana z dotacji – informacyjna, medialna i szkoleniowo-informacyjna, w tym cykl szkoleń dla seniorów o ochronie przed oszustwami – nie mieści się w tym katalogu. Dla organizacji realizujących zadania w ramach Funduszu oznacza to, że sam fakt wykonywania zadania publicznego nie wystarcza: liczy się, czy działalność mieści się w wąskim katalogu z ustawy i czy cel ten wprost zapisano w statucie.
Koszty, które nie obniżają podatku
Trzecia teza dotyczy kosztów. Według urzędu wydatki na cele statutowe z art. 17 ust. 1 pkt 4 są „neutralne podatkowo”: nie są kosztami uzyskania przychodów, ale równowartość przeznaczonego na nie dochodu jest wolna od podatku. Wydatki, których urząd nie uznał za poniesione na te cele, nie korzystają ze zwolnienia i „wpływają na zwiększenie dochodu” podlegającego opodatkowaniu. Urząd sprawdził wprawdzie, czy mogą być kosztami uzyskania przychodów, ale – poza drobnymi wydatkami ogólnymi – uznał, że nie.
Przychody tych organizacji wynosiły w poszczególnych latach od 1,1 do 2,4 mln zł. Wydatki poniesione na realizację projektów nie pomniejszyły podstawy opodatkowania.
19% podatku i odsetki
Po odrzuceniu zwolnień i kosztów urząd zastosował stawkę 19% (art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT), uznając, że stowarzyszenia nie spełniają wymogów „małego podatnika”. W praktyce oznacza to podatek rzędu 19% całego przychodu. Do tego dochodzą odsetki za zwłokę liczone od 1 lipca 2021 r. (za 2020 r.) i od 1 lipca 2022 r. (za 2021 r.); w obu sprawach sięgają one ok. 61–63% kwoty samego podatku.
To zabezpieczenie, nie ostateczny wymiar podatku
Trzeba jednak podkreślić, że to decyzje o zabezpieczeniu (art. 33 Ordynacji podatkowej), a nie decyzje określające wysokość podatku. Urząd sam zaznacza, że wskazana w nich kwota ma charakter informacyjny – „nie oznacza to, że jest to kwota rzeczywiście obciążającego podatnika zobowiązania”, bo to określi dopiero decyzja wymiarowa. Zabezpieczeniu podlegają przy tym także odsetki za zwłokę.
Decyzja o zabezpieczeniu ma jednak z mocy prawa rygor natychmiastowej wykonalności i wygasa dopiero z doręczeniem decyzji wymiarowej. Wykonuje się ją w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji albo przez przyjęcie przez urząd zabezpieczenia, np. gwarancji bankowej.
Organizacje korzystające z Funduszu Sprawiedliwości mają potężny finansowy problem!
Konstrukcja, na której urząd oparł swoje tezy, ma charakter ogólny. Jeśli dotacja z Funduszu Sprawiedliwości nie jest „dotacją z budżetu”, a wydatki na dotowany projekt – jak w tych sprawach – nie są traktowane jak koszty podatkowe, to jedyną ochroną przed podatkiem jest zwolnienie z art. 17 ust. 1 pkt 4, wymagające ścisłej zgodności statutu i faktycznej działalności z katalogiem z ustawy. Organizacja, która go nie spełni, może się spodziewać takiego samego rachunku: 19% podatku od dotacji i odsetek za kilka lat, nawet jeśli wydała ją na projekt zgodnie z umową.
W uproszczeniu: gdyby uznać rozumowanie urzędu za regułę, podatek od dotacji i odsetki musiałyby zapłacić wszystkie organizacje, które nie zmieszczą się w katalogu z ustawy. Dla wielu byłby to ciężar bardzo trudny do udźwignięcia, bo dotacja jest z góry przeznaczona na projekt, a nie na podatek.
Takim działaniem wkrótce mogą być zagrożone organizacje, które uzyskały dofinansowanie z Funduszu Sprawiedliwości w latach 2024–2026, czyli:
Caritas Diecezji Kieleckiej, Caritas Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, Caritas Diecezji Łomżyńskiej, Caritas Diecezji Sandomierskiej, Caritas Diecezji Siedleckiej, Częstochowskie Stowarzyszenie ETOH, Diecezjalna Fundacja Ochrony Życia, Elbląskie Centrum Mediacji i Aktywizacji Społecznej, Fundacja Compassio, Fundacja im. Hetmana Jana Tarnowskiego, Fundacja LUMUS, Fundacja Moderna, Fundacja na Rzecz Psychoprofilaktyki Społecznej Pro-Fil, Fundacja PCPS – Poznańskie Centrum Profilaktyki Społecznej, Fundacja Resocjalizacji i Readaptacji Społecznej „Tulipan”, Fundacja „Jesteśmy Dla Was”, Fundacja „ZACISZE GRAŻYNY”, Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Instytut Rozwoju Sportu i Edukacji, Iwo-Doradztwo Obywatelskie, Katolickie Stowarzyszenie Pomocy Osobom Potrzebującym „AGAPE”, Krakowskie Forum Organizacji Społecznych KRAFOS, Lubuskie Stowarzyszenie na rzecz Kobiet „BABA”, Małopolskie Stowarzyszenie Probacja, Ogólnopolski Związek Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem „Subvenia Victima”, Podkarpacki Ośrodek Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Psychologów „MACIERZ”, Śląska Fundacja Błękitny Krzyż, Stowarzyszenie Alter Ego, Stowarzyszenie Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT, Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu, Stowarzyszenie Integracji Rodzin „PRZYSTAŃ”, Stowarzyszenie na Rzecz Integracji i Rozwoju Społecznego „GRONO”, Stowarzyszenie Nowa Kultura w Jarosławiu, Stowarzyszenie Patria et Lex, Stowarzyszenie Penitencjarne „Patronat” – Oddział w Białymstoku, Stowarzyszenie Penitencjarne „Patronat” – Oddział w Warszawie, Stowarzyszenie Pomocy Bliźniemu im. Brata Krystyna, Stowarzyszenie Pomocy Osobom Pokrzywdzonym „Nadzieja”, Stowarzyszenie Pomocy Osobom Wychodzącym na Wolność „Emaus”, Stowarzyszenie Postis, Stowarzyszenie Przeworsk – Powiat Bezpieczny, Stowarzyszenie Towarzystwo Inicjatyw Obywatelskich, Stowarzyszenie Trampolina dla Polski (Oddział w Zduńskiej Woli), Terenowy Komitet Ochrony Praw Dziecka, Towarzystwo Amicus oraz Warmińsko-Mazurskie Stowarzyszenie Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Prawnej „Sapere Aude”.
Tekst i materiały mają charakter informacji prasowej i mogą być wykorzystywane przez media.