Szczecin stracił jedną ze swoich najbardziej wyrazistych, bezkompromisowych i barwnych postaci. 17 maja 2026 roku, w wieku 75 lat, odszedł dr Wojciech Lizak – ceniony historyk, niepokorny intelektualista, działacz opozycji antykomunistycznej oraz twórca legendarnego Antykwariatu Wu-eL. Pozostawił po sobie lukę, którą w lokalnym życiu kulturalnym i społecznym trudno będzie zapełnić.
Droga do Szczecina i opór wobec systemu
Choć dr Wojciech Lizak stał się symbolem szczecińskiej elity intelektualnej, jego korzenie sięgały Wielkopolski. Urodził się 2 kwietnia 1951 roku w Chojniku koło Ostrowa Wielkopolskiego. Edukację wyższą odebrał na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kończąc w 1974 roku Wydział Prawa. Niedługo później związał swoje losy ze Szczecinem, podejmując aplikację w Prokuraturze Wojewódzkiej, a następnie rozwijając karierę naukową w Instytucie Zachodniopomorskim oraz na Politechnice Szczecińskiej. W 1986 roku obronił doktorat z nauk historycznych.
Jego akademicką i prawniczą ścieżkę brutalnie przerwała jednak wielka polityka. Od jesieni 1980 roku aktywnie angażował się w tworzenie struktur „Solidarności” oraz tzw. struktur poziomych w PZPR. Po ogłoszeniu stanu wojennego współorganizował strajk protestacyjny na Politechnice Szczecińskiej. Reakcja władz komunistycznych była natychmiastowa – Lizak został objęty represjami i przez blisko pięć lat pozbawiony możliwości wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego. Swoje pióro oddał wówczas prasie podziemnej, publikując m.in. na łamach niezależnego „Kwadratu” czy „Tygodnika Solidarność”.
Architekt wolnych mediów i samorządowiec
Przełom ustrojowy przyniósł nowy rozdział w jego życiorysie. W latach 90. dr Wojciech Lizak z pełną energią włączył się w budowanie fundamentów demokratycznego Szczecina. Dał się poznać jako dynamiczny organizator życia medialnego i samorządowego:
Samorząd: W latach 1990–1994 zasiadał w Radzie Miejskiej w Szczecinie.
Media: Był sekretarzem szczecińskiego oddziału Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz współtwórcą pierwszych komercyjnych projektów medialnych w regionie – pełnił funkcję dyrektora programowego w Radiu „As” oraz pionierskiej telewizji „Morze”.
Powrót na uczelnię: W latach 1994–2002 powrócił do pracy dydaktycznej jako adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Szczecińskiego.
W ostatnich latach swojego życia chętnie wracał przed mikrofon. Od 2022 roku jego głos regularnie brzmiał na antenie Radia Szczecin, gdzie wraz z Agatą Rokicką i Marianem Kalembą współtworzył głębokie, erudycyjne „Rozmowy nieuczesane” poświęcone tożsamości miasta.
Kamienica przy św. Wojciecha: Serce Polskiego Szczecina
Dla wielu mieszkańców Szczecina i kolekcjonerów z całej Polski nazwisko Lizak na zawsze pozostanie synonimem Antykwariatu Wu-eL, założonego w 1996 roku przy ulicy św. Wojciecha 1.
To nie był zwykły sklep ze starymi książkami. Wojciech Lizak stworzył tam unikalny salon intelektualny – przestrzeń ożywionych debat, spotkań autorskich i dyskusji o trudnej historii Polski i Pomorza Zachodniego. Z czasem, dzięki jego pasji zbierackiej i konsekwencji, antykwariat przekształcił się w prywatne Muzeum Polskiego Szczecina. Zgromadzone tam bezcenne dokumenty, starodruki, mapy i pamiątki tworzyły żywą, fascynującą opowieść o powojennych losach miasta, migracji i budowaniu nowej tożsamości na Ziemiach Zachodnich.
„Bez Ziem Zachodnich nie ma Polski” – to hasło, które dr Lizak niestrudzenie promował m.in. podczas swoich wystąpień w stowarzyszeniu Fidei Defensor, celnie definiowało jego życiową misję.
Pióro, nagrody i gorzkie diagnozy
Dr Wojciech Lizak był także uznanym autorem i edytorem. Spod jego pióra wyszły tak zróżnicowane tematycznie pozycje jak „Zmierzch żagli na Bałtyku”, „Kakogenika” czy monumentalny album „Powstanie styczniowe. Nieznane obrazy, zapomniane wiersze”, przygotowany wspólnie z synem Karolem.
Za swoją bezkompromisową działalność publicystyczną i naukową był wielokrotnie nagradzany:
1988: Nagroda im. Adolf Bocheńskiego (obok Stefana Kisielewskiego) za ujawnianie prawdy o stalinowskim aparacie represji.
1990: Wyróżnienie redakcji „Res Publica” za opracowanie korespondencji polskich zesłańców do łagrów.
2014: Nagroda specjalna fundacji Identitas.
Odznaczenia państwowe: Krzyż Wolności i Solidarności (2018) oraz Medal „Zasłużony dla Zachodniopomorskiej Radiofonii”.
Jako obserwator rzeczywistości dr Lizak nie szczędził współczesnym gorzkich słów. W swoich diagnozach ubolewał nad kryzysem polskiej kultury opartej na micie romantycznym, zauważając, że w dobie braku głębszego dialogu z przeszłością, to właśnie język polski pozostaje naszą jedyną trwałą kotwicą tożsamościową.
Odejście Wojciecha Lizaka to symboliczny koniec pewnej epoki. Szczecin stracił człowieka, który z rzadką pasją potrafił się z tym miastem „mocować intelektualnie”, zmuszając mieszkańców do myślenia i niepozwalając, by pamięć o przeszłości uległa zapomnieniu.